ദീപങ്ങളുടെ ഉത്സവമായ ദീപാവലി ആണ് ഇന്ന്. ആശ്വിന മാസത്തിലെ കറുത്തപക്ഷത്തിലെ ചതുർദ്ദശി ദിവസമാണ് ദീപാവലി ആഘോഷം. ഈ മുഹൂർത്തത്തെ ‘നരകചതുർദ്ദശി’ എന്നും പറയുന്നു. സാമൂഹികമായ അജ്ഞതയുടെ അന്ധത അകറ്റുവാൻ ഈ പ്രകാശധോരണിക്കു കഴിയുമെന്നാണ് വിശ്വാസം.
ദീപാവലി വിവിധ മതപരമായ സംഭവങ്ങളുമായും ദേവതകളുമായും വ്യക്തിത്വങ്ങളുമായും ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. രാമൻ അസുരരാജാവായ രാവണനെ പരാജയപ്പെടുത്തി സീതയോടും സഹോദരൻ ലക്ഷ്മണനോടും ഒപ്പം അയോധ്യയിലേക്ക് മടങ്ങിയ ദിവസമാണ് ദീപാവലി എന്നാണ് ഒരു വിശ്വാസം.
സമൃദ്ധിയുടെ ദേവതയായ ലക്ഷ്മിയുമായും ജ്ഞാനത്തിന്റെ ദേവനും തടസ്സങ്ങൾ നീക്കുന്നവനുമായ ഗണേശനുമായും ഇത് ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. മറ്റ് പ്രാദേശിക പാരമ്പര്യങ്ങൾ ഈ അവധിക്കാലത്തെ വിഷ്ണു, കൃഷ്ണൻ ,ദുർഗ്ഗ,ശിവൻ,കാളി,ഹനുമാൻ,കുബേരൻ,യമൻ,യാമി,ധന്വന്തരി,അല്ലെങ്കിൽ വിശ്വകർമൻ എന്നിവരുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു .
പ്രധാനമായും ഒരു ഹിന്ദു ഉത്സവമായതിനാൽ, ദീപാവലിയുടെ വ്യതിയാനങ്ങൾ മറ്റ് മതസ്ഥരും ആഘോഷിക്കുന്നു. ജൈ നമതക്കാർ സ്വന്തം ദീപാവലി ആചരിക്കുന്നു. ഇത് മഹാവീരന്റെ അന്തിമ മോചനത്തെ അടയാളപ്പെടുത്തുന്നു. മുഗൾ തട വറയിൽ നിന്ന് ഗുരു ഹർഗോബിന്ദിന്റെ മോചനത്തെ അടയാളപ്പെടുത്തുന്നതിനായി സിഖുകാർ ബന്ദി ചോർ ദിവസ് ആയി ആഘോഷിക്കുന്നു. മറ്റ് ബുദ്ധമതക്കാരിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി, ന്യൂവാർ ബുദ്ധമതക്കാർ ലക്ഷ്മിയെ ആരാധിച്ചുകൊണ്ട് ദീപാവലി ആഘോഷിക്കുന്നു. അതേസമയം കിഴക്കൻ ഇന്ത്യയിലെയും ബംഗ്ലാദേശിലെയും ഹിന്ദുക്കൾ പൊതുവെ കാളി ദേവിയെ ആരാധിച്ചുകൊണ്ട് ദീപാവലി ആഘോഷിക്കുന്നു .
ഉത്സവ വേളയിൽ, ആഘോഷിക്കുന്നവർ അവരുടെ വീടുകൾ, ക്ഷേത്രങ്ങൾ, ജോലി സ്ഥലങ്ങൾ എന്നിവ ദീപങ്ങൾ (എണ്ണ വിളക്കുകൾ),മെഴുകുതിരികൾ, വിളക്കുകൾ എന്നിവ ഉപയോഗിച്ച് പ്രകാശിപ്പിക്കുന്നു.പ്രത്യേകിച്ച് ഹിന്ദുക്കൾ. ഉത്സവത്തിന്റെ എല്ലാ ദിവസവും പുലർച്ചെ ഒരു ആചാരപരമായ എണ്ണ കുളി നടത്തുന്നു.
ദീപാവലിയിൽ പടക്കങ്ങൾ പൊട്ടിച്ചും രംഗോലി ഡിസൈനുകൾ കൊണ്ട് നിലം അലങ്കരിച്ചും മറ്റുമാണ് ആഘോഷിക്കുന്നത്. കുടുംബങ്ങൾ വിരുന്നുകളിൽ പങ്കെടുക്കുകയും മിഠായി പങ്കിടുകയും ചെയ്യുന്നതിനാൽ ഭക്ഷണം ഒരു പ്രധാന കാര്യമാണ്. കുടുംബങ്ങൾക്ക് മാത്രമല്ല, സമൂഹങ്ങൾക്കും അസോസിയേഷനുകൾക്കും പ്രത്യേകിച്ച് നഗരപ്രദേശങ്ങളിലുള്ളവർക്കും ഈ ദിവസം വിശേഷമാണ്. പ്രവർത്തനങ്ങൾ, പരിപാടികൾ, ഒത്തുചേരലുകൾ എന്നിവ സംഘടിപ്പിക്കുന്ന ഒരു വാർഷിക തിരിച്ചുവരവിന്റെയും ബന്ധത്തിന്റെയും കാലഘട്ടമായാണ് ദീപാവലിയെ കാണുന്നത്. പല പട്ടണങ്ങളും പാർക്കുകളിൽ പരേഡുകളോ സംഗീത-നൃത്ത പ്രകടനങ്ങളോ ഉള്ള കമ്മ്യൂണിറ്റി പരേഡുകളും മേളകളും സംഘടിപ്പിക്കുന്നു. ചില ഹിന്ദുക്കൾ, ജൈനർ, സിഖുകാർ എന്നിവർ ഉത്സവകാലത്ത് സമീപത്തും അകലെയുമുള്ള കുടുംബങ്ങൾക്ക് ദീപാവലി ആശംസാകാർഡുകൾ അയയ്ക്കാറുണ്ട്. മിഠായികളുടെയും മധുര പലഹാരങ്ങളുടെ പെട്ടികൾ വിതരണം ചെയ്യുകയും ചെയ്യും. ഉത്സവത്തിന്റെ മറ്റൊരു വശം പൂർവ്വികരെ ഓർമ്മിക്കുക എന്നതാണ്.
